تشکیل شرکتهای تجاری

شرایط تشکیل شرکتهای تجاری

تشکیل شرکتهای تجاری دارای یک سری مقررات عمومی هستند که در همه شرکتها یکسان است . این مقررات مشتمل بر :  “قرارداد شرکت” که تابع قواعد عمومی انعقاد قراردادها و الزامات قانون تجارت است ، “آورده شرکاء” و “ثبت شرکت” می باشد . همچنین هر یک از شرکتها دارای شرایط تشکیل اختصاصی می باشند که قواعد آنها مختص به خود آنها می باشد . قواعد مربوط به شرکتها در قانون تجارت مصوب ۱۳۱۱ و لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب ۱۳۴۷ آمده است. در ادامه به اختصار به آنها می پردازم.

شرکتهای سرمایه شامل شرکتهای : سهامی عام ، سهامی خاص ، مختلط سهامی ، با مسئولیت محدود و تعاونی می باشد . در ادامه به  قواعد خاص تشکیل هر یک شرکتهای سرمایه می پردازم .

شرایط تشکیل شرکتهای تجاری سهامی عام

تنظیم طرح اساسنامه :

تأسیس شرکت سهامی عام نیازمند اخذ مجوز از سازمان بورس اوراق بهادار می باشد به این دلیل که بخشی از سرمایه این شرکتها از طریق مراجعه به عموم مردم تأمین می شود . برای این منظور ، ابتدا موسسین پیش نویس اساسنامه که موسوم به “طرح اساسنامه” می باشد را تهیه می کنند که در نهایت به اساسنامه شرکت تبدیل می گردد. اساسنامه در واقع قرارداد شرکت می باشد . سپس سرمایه شرکت را تعیین کرده و حداقل ۲۰% آنرا خود تعهد می کنند و حداقل ۳۵% مبلغ تعهد شده را به حسابی به نام “شرکت در شرف تأسیس” در یک بانک واریز می کنند و گواهی آنرا اخذ می نمایند . مابقی مبلغ سرمایه باید از طریق عموم مردم تأمین گردد .

نکته قابل ذکر این است که موسسین می توانند تعهد غیر نقد نیز بنمایند . در این صورت باید تمام سرمایه تسلیم گردد . اموال غیر نقد و یا مدارک آنرا را در بانک تودیع نمایند و گواهی آنرا اخذ نمایند . آورده های غیر نقدی در این نوع شرکتها حتماً باید از طریق کارشناس رسمی دادگستری تقویم (قیمت گذاری) گردد.

پذیره نویسی :

پس از تهیه طرح اساسنامه و تأمین و تعهد سرمایه موسسین ، بایستی از سازمان بورس و اوراق بهادار مجوز عرضه عمومی سهام برای تأمین مابقی سرمایه شرکت اخذ گردد . پس از آن ،  مدارک مذکور به ضمیمه اظهارنامه تکمیل شده و طرح اعلامیه پذیره نویسی موضوع ماده ۹ لایحه به اداره ثبت شرکتها جهت اخذ مجوز تشکیل شرکت تقدیم می گردد تا اداره ثبت شرکتها پس از کنترل صحت اقدامات انجام یافته مطابق قانون ، نسبت به صدور اجازه انتشار اعلامیه پذیره نویسی اقدام نماید . با صدور این اجازه ، موسسین اعلامیه پذیره نویسی را جهت عرضه عمومی سهام و تأمین مابقی سرمایه شرکت منتشر می کنند . سپس اشخاصی که مایل به خرید سهام و مشارکت در شرکت هستند در مهلت مقرری که سازمان بورس تعیین کرده است با امضاء ورقه تعهد سهم که از طریق بانک عرضه می گردد نسبت به پذیره نویسی و خرید سهام و یا تعهد آن اقدام می نمایند تا کل سرمایه مندرج در طرح اساسنامه تأمین گردد . لازم به توضیح است که پذیره نویسی و تعهد سهام از سوی عموم مردم فقط بصورت نقد می باشد و تعهد غیر نقدی فقط مختص موسسین می باشد . همچنین به هر میزان که هر شخصی پذیره نویسی می کند بایستی حداقل ۳۵% آنرا پرداخت نماید .

تشکیل مجمع عمومی موسس

پس از اتمام پذیره نویسی ، وضعیت صحت پذیره نویسی مبنی بر تعهد کل سرمایه و پرداخت حداقل ۳۵% آن در مدت یکماه توسط موسسین بررسی می گردد و با انتشار آگهی در روزنامه کثیرالانتشاری که در طرح اساسنامه تعیین شده بود ، نسبت به تشکیل مجمع عمومی موسس اقدام می گردد تا موسسین و پذیره نویسان در آن حضور یابند و در صورت وجود نصاب تشکیل جلسه مقرر در قانون (حضور دارندگان حداقل نصف سرمایه در دعوت اول و حضور دارندگان حداقل یک سوم سرمایه در دعوت دوم و سوم) ، با اکثریت دوم سوم آراء حاضر در مجمع در خصوص عملکرد موسسین ، صحت پذیره نویسی ، تصویب و اصلاح احتمالی مفاد اساسنامه و انتخاب مدیران و بازرسان و روزنامه کثیرالانتشار شرکت تصمیم گیری گردد و پس از اخذ قبولی سمت مدیران و بازرسان ، شرکت در این لحظه تشکیل می گردد و مدارک توسط مدیران یا نماینده آنها جهت ثبت شرکت به اداره ثبت شرکتها تقدیم می گردد. عملاً از لحظه ثبت شرکت در اداره ثبت شرکتها ، شخصیت حقوقی شرکت نیز قانوناً تشکیل می گردد . در صورتی که نصاب تشکیل جلسه مجمع در دعوت سوم نیز به حد مقرر قانونی نرسد ، تشکیل شرکت منتفی می گردد و موسسین عدم تشکیل شرکت را اعلام می کنند .

شرایط تشکیل شرکتهای تجاری سهامی خاص :

تشکیل شرکتهای سهامی خاص تشریفات تشکیل شرکتهای سهامی عام را ندارد . در این شرکتها ، کل سرمایه از طرف موسسین تأمین می گردد . همچنین قانوناً نیاز به تشکیل مجمع عمومی موسس نمی باشد اما در صورت تشکیل ،اتفاق آراء نیاز می باشد به این معنا که تمام موسسین بایستی در مجمع موسس حاضر شوند و تمام آنها نیز بایستی تصمیمات متخذه را قبول نموده و ذیل صورتجلسه را امضاء نمایند . پس از آن ، مدارک لازم شامل اساسنامه ، اظهارنامه مبنی بر تعهد کل سرمایه شرکت ، گواهی واریز مبلغ حداقل ۳۵% کل سرمایه شرکت ، صورتجلسه مبنی بر انتخاب اولین مدیران و بازرسان شرکت و انتخاب روزنامه کثیرالانتشار با اتفاق آراء و نیز قبولی سمت مدیران و بازرسان به اداره ثبت شرکتها تقدیم می گردد . لازم به تأکید است تمامی تصمیمات در مرحله تشکیل شرکتهای سهامی با اتفاق آراء می باشد .

ضمانت اجرای عدم رعایت هر یک از شرایط تشکیل شرکت ، بطلان شرکت (عدم تشکیل شرکت) می باشد و هر ذی نفعی می تواند اعلام بطلان شرکت را از دادگاه بخواهد . در صورتیکه در مهلت ۶ ماهه ای که دادگاه به موسسین می دهد ، موجبات بطلان برطرف گردد ، دادگاه قرار سقوط دعوا را صادر می کند و در صورتیکه همچنان موجبات بطلان برطرف نشود ، دادگاه حکم بطلان شرکت را صادر می کند . در صورتی که بطلان شرکت اعلام گردد ، تمامی موسسین در مقابل مخارج و تعهدات شرکت در مقابل اشخاص ثالث و یا خسارات وارده به اشخاص از ناحیه شرکت دارای مسئولیت تضامنی هستند .

شرایط تشکیل شرکتهای تجاری با مسئولیت محدود

مقررات مربوط به تشکیل شرکتهای با مسئولیت محدود در مواد ۹۶ و ۹۷ قانون تجارت آمده است . این مقررات شامل : تأمین و تسلیم سرمایه نقدی و غیر نقدی شرکت و نیز تصریح سرمایه غیر نقدی تقویم شده در شرکتنامه می باشد . به این معنا که اگر سرمایه شرکت ، نقدی می باشد باید تمام آن پرداخت گردد و اگر سرمایه شرکت ، غیر نقدی می باشد باید تمام آن تقویم (قیمت گذاری) و تسلیم گردد و مبلغ تقویم شده نیز باید در شرکتنامه تصریح گردد . تقویم یا قیمت گذاری آورده های غیر نقدی در این شرکتها توسط خود شرکاء و با اتفاق آراء انجام می گردد و نیازی به تقویم آن توسط کارشناس رسمی دادگستری نمی باشد به این دلیل که در این خصوص قانون مقرره ای ندارد اما در صورتیکه این تقویم بطور آگاهانه بیش از مبلغ واقعی باشد ، شرکاء در حکم کلاهبردار محسوب گردیده و قابل تعقیب کیفری می باشند چرا که با تظاهر به سرمایه غیر واقعی ، اشخاص ثالث را که به میزان سرمایه شرکت اعتماد کرده بودند و با آنها وارد معامله شده اند را فریب داده اند . همچنین آنها دارای مسئولیت به جبران خسارت اشخاص ثالث به میزان این تفاوت قیمت در زمان تقویم و تشکیل شرکت نیز می باشند .

عدم رعایت هر یک از شرایط تشکیل ، علاوه بر اینکه از موجبات بطلان شرکت (عدم تشکیل شرکت) می باشد ، ایجاد مسئولیت مدنی تضامنی و حسب مورد مسئولیت کیفری نیز می باشد .

شرایط تشکیل شرکتهای تجاری تعاونی

شرکتهای تعاونی در قالب شرکت تعاونی سنتی و یا شرکت تعاونی سهامی عام و بر اساس مقررات قانون بخش تعاون ، قانون شرکتهای تعاونی ، بند ۹ ماده ۱ قانون اجرای سیاستهای کلی اصل ۴۴ ، قانون اساسی و لایحه اصلاحی قانون تجارت مصوب سال ۴۷ تشکیل می شوند که می توانید به مقررات مربوطه مراجعه فرمائید . تشکیل این شرکتها نیازمند اخذ مجوز از اداره تعاون می باشند و در صورتیکه شرکت تعاونی سهامی عام باشد ، علاوه بر اخذ مجوز از اداره تعاون نیازمند اخذ مجوز از سازمان بورس اوراق بهادار ، و ثبت شرکتها نیز می باشد .

شرایط تشکیل شرکتهای تجاری اشخاص :

شرکتهای اشخاص شامل شرکت تضامنی و شرکت نسبی می باشد . این دو نوع شرکت در تمامی مقررات همانند هم هستند و تنها تفاوت آنها در میزان مسئولیت شرکاء در مقابل طلبکاران می باشد .

مقررات مربوط به تشکیل شرکتهای اشخاص در مواد ۱۱۸ و ۱۸۳ قانون تجارت آمده است . این مقررات شامل :  : تأمین و تسلیم کل سرمایه شرکت می باشد . به این معنا که اگر سرمایه شرکت ، نقدی می باشد باید تمام آن پرداخت گردد و اگر سرمایه شرکت ، غیر نقدی می باشد باید تمام آن تقویم (قیمت گذاری) و تسلیم گردد .  بنابراین شرکتهای اشخاص با پرداخت و تسلیم کل سرمایه نقدی و غیر نقدی تشکیل می گردد .

تقویم یا قیمت گذاری آورده های غیر نقدی در این شرکتها توسط خود شرکاء و با اتفاق آراء انجام می گردد و نیازی به تقویم آن توسط کارشناس رسمی دادگستری نمی باشد . عدم رعایت شرایط تشکیل که ذکر گردید از  موجبات بطلان شرکت می باشد . بطلان به معنای عدم تشکیل است .

شرکتهای خارجی :

 برای اینکه شرکتهای تجاری خارجی بتوانند در ایران فعالیت نمایند ، لازم است شعبه یا نمایندگی آنها در ایران تشکیل گردد . به این معنا که یا نسبت به تأسیس یک شعبه از شرکت خارجی در ایران اقدام گردد و سپس به ثبت برسد و یا اینکه به یک شرکت ایرانی ، اعطای نمایندگی نماید . شعبه شرکت دارای شخصیت حقوقی مستقل نمی باشد ولی نمایندگی شخصیت حقوقی مستقل دارد . برای ثبت شعبه یا نمایندگی یک شرکت خارجی لازم است ابتدائاً احراز گردد که آن شرکت در کشور متبوع خود شرکت قانونی و دارای اسناد و مدارک می باشد و پس از آن بایستی بین کشور ایران با کشور متبوع آن شرکت معامله متقابل وجود داشته باشد .

تبعات عدم تشکیل و ثبت شرکت در فعالیتهای تجاری گروهی

مطابق ماده ۲۲۰ قانون تجارت در صورتیکه یک عده از افراد با مشارکت یکدیگر عملاً اقدام به فعالیت تجاری گروهی نمایند ولی خود را در قالب یکی از شرکتهای موجود به ثبت نرسانند ، شرکت تضامنی محسوب می گردند و دارای مسئولیت سنگین تضامنی در قالب یک شخص حقوقی می گردند و آثار شرکت تضامنی که مسئولیت نامحدود و تضامنی هر یک از شرکاء می باشد بر آنها بار می گردد و در مقابل کل بدهی ها مسئولیت تضامنی دارند . بنابراین در صورتیکه چند نفر با انعقاد قرارداد مشارکت مدنی ، اقدام به فعالیت تجاری نمایند هر یک از آنها در مقابل کل بدهی های ایجاد شده از فعالیت تجاری مذکور ، دارای مسئولیت نامحدود و تضامنی می گردند . 

ثبت شرکتهای تجاری :

تمامی شرکتهای تجاری بایستی به ثبت برسند و عملاً ثبت شرکت از موجبات ایجاد شخصیت حقوقی شرکت است .  در صورتیکه شرکتی تشکیل گردد ولی به ثبت نرسد مطابق ماده ۱۹۸ لایحه قانون تجارت با ضمانت اجرای بطلان عملیات شرکت مواجه می گردد . به این معنا که ممکن است هر ذی نفعی از دادگاه بخواهد تا عملیات چنین شرکتی را باطل اعلام کند . همچنین مطابق ماده ۲ قانون ثبت شرکتها ، دادستان می تواند از دادگاه بخواهد تا نسبت به انحلال شرکت ، حکم صادر نماید . ضمن اینکه برای مدیران نیز ضمانت اجرای کیفری مندرج در ماده ۲ و ۱۱ قانون ثبت شرکتها (جزای نقدی) مقرر گردیده است . صدور ورقه سهم و گواهینامه موقت سهم نیز مطابق قانون تنها پس از ثبت شرکت امکان پذیر می باشد .

در صورتیکه ظرف ۶ ماه از تاریخ اظهارنامه ، شرکت به ثبت نرسد ، هر یک از صاحبان سرمایه می توانند با اخذ گواهی عدم ثبت از اداره ثبت شرکتها ، نسبت به استرداد سرمایه خود از بانک اقدام نمایند .

مطابق ماده ۱۹۹ قانون تجارت ، اگر شرکتی دارای چندین شعبه باشد ، علاوه بر ثبت آن در مرکز اصلی شرکت ، علی رغم اینکه شعبه دارای شخصیت حقوقی مستقلی نمی باشد هر یک از شعب نیز لازم است در محل خودشان به ثبت برسند .

مشاوره حقوقی و یا قبول وکالت در خصوص شرکتهای تجاری فقط بصورت حضوری و با تعیین وقت قبلی امکان پذیر می باشد . درباره وکیل

سایر مقررات مربوط به شرکتها

تشکیل شرکتهای تجاری